Bilumum Masraf Nedir?
Masraf, hayatımızın her anında karşımıza çıkar, ama ne yazık ki çoğumuz bu kelimenin ardındaki derinliği tam olarak anlamadan sadece “harcama” olarak kullanırız. Hani şu her birimizin cebinden kayıp giden, bazen farkına bile varmadığımız ama sonunda cebimizde delik açan harcamalar var ya, işte onlar bilumum masraflar.
Küçük Bir Çocukken Masraflarla Tanıştım
Hatırlıyorum, çocukken evin içinde sürekli bir “harcama” muhabbeti dönerdi. Annem, babam, hatta büyükler bile “Bu kadar masraf yapma!” diye sık sık uyarırlardı. O zamanlar tam olarak ne demek istediklerini anlamazdım. Gidip bir çikolata alıp geldiğimde, neden 2 TL’lik bir şeyin bile önemli olduğunu sorgulardım. Ama işte o zamanlar masraf denilen şeyin aslında sadece para değil, zaman, enerji ve bazen de duygusal olarak bizi tüketen bir şey olduğunu anlamam yıllar aldı.
Ekonomi okuduğum zamanlarda masraf kavramı daha da anlam kazandı. Masraf dediğimiz şeyin aslında iki temel kategoriye ayrıldığını fark ettim: birincisi görünen, yani bireysel harcamalarımız; ikincisi ise daha karmaşık olan, sistemik ve genellikle dolaylı masraflar. İşte bu noktada, “bilumum masraf nedir?” sorusunun cevabını biraz daha derinlemesine irdelemeye başladım.
Bilumum Masraflar ve Günlük Hayatımız
Şehirde yaşayan bir insan olarak, bilumum masraf dediğimiz şey, neredeyse her şeyde karşımıza çıkar. Özellikle Ankara gibi büyük bir şehirde, hem hayatın hızından hem de yaşam maliyetlerinin yüksekliğinden dolayı, her an bir masraf kapısını aralayabiliriz.
Mesela geçenlerde, sabah işe giderken cebimdeki 20 TL ile bankamatikten para çekmeye karar verdim. İşte burada başlayan masraf, bana hiç aklıma gelmeyen bir dizi harcamayı hatırlattı. “Bir kahve alayım, işe gitmeden gözümü açarım” dedim. O sırada bir çikolata da aldım, 5 TL. Kahve için 15 TL verdim. Derken o sabah işe giderken planladığım “minimum” masrafların toplamı 25 TL oldu. Oysa sabah evden çıktığımda aklımda sadece otobüs biletimi alıp, bir işe gitmek vardı. Gördüğünüz gibi, masraflar çoğu zaman başlangıçta fark etmediğimiz şekilde büyür.
Ve bu büyüme, aslında sadece tüketimle ilgili değil. Bir şirketin bünyesindeki operasyonel masraflar da aynı şekilde yavaşça birikir. Örneğin, bir küçük dükkanın elektriği, suyu, malzeme giderleri derken, günün sonunda o dükkanın sahip olduğu “bilumum masraf”, büyümeye başlar. Kendi işimi kurduğumda da benzer bir durumla karşılaştım. Bir yanda ofis kiraları, diğer tarafta çalışan maaşları… Sonuçta, bir masraf zinciri oluşuyor.
Ekonomik Perspektiften Bilumum Masraf
Bir ekonomist olarak, bazen düşünüyorum: “Yani, gerçekten de masraf yapmamız gerektiği kadar masraf yapıyor muyuz?” Sonuçta çoğumuz, harcamalarımızı sürekli kontrol etmek yerine, ihtiyaçlarımıza bile tam olarak hakim değiliz. “İhtiyaç” ile “istek” arasındaki ince çizgiyi pek ayırt edemediğimiz için, farkında olmadan her an “bilumum masraf” yaratabiliyoruz.
Mesela, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son raporlarına baktığımda, hane halkı tüketim harcamalarının %20’sinin yiyecek ve içeceğe gittiğini görüyorum. Benim gibi çoğu insan için kahve almak ya da fast food tüketmek, sadece bir alışkanlıkken, bu aslında günlük harcamalarda büyük bir masraf kalemi oluşturuyor. Ve bu küçük masrafların büyük biriktiğini çoğumuz fark etmiyoruz.
Bir gün işyerinde arkadaşım Ali ile masraflardan bahsediyorduk. Ali, bir yandan faturalarını ödemek zorunda kalırken bir yandan da farklı yatırımlar yapma hayalleri kuruyordu. İşte o zaman fark ettim: “Bilumum masraf” sadece bir çikolata ya da kahveyle sınırlı değil, aynı zamanda hayatımızı şekillendiren, yönlendiren gizli harcamalarla dolu.
Masrafları Kontrol Etmek: Veriyle Yönlendirilmek
Son yıllarda veri analiziyle ilgili işlerim nedeniyle, harcamalarımı daha detaylı takip etmeye başladım. Bir mobil uygulama sayesinde harcamalarımı kaydetmeye başladım. O kadar eğlenceli hale geldi ki, her gün masraflarımı takip etmek, adeta bir oyun gibi oldu. Bu oyun, bana bir şey öğretti: küçük masraflar, büyük kayıplara dönüşebiliyor.
Verilerle çalışmak bana bir alışkanlık kazandırdı. Her akşam yattığımda, günün masraflarını kontrol etmek, hem günlük bütçemi daha dikkatli yapmamı sağladı hem de uzun vadede gereksiz harcamalardan kaçınmamı. Örneğin, 1 haftada 10 TL’lik bir kahve harcaması, aylık 40 TL’ye çıkabiliyor. Bunun farkında olmak, zamanla alışkanlıklarımı değiştirmemi sağladı. Hatta yakın zamanda, çayı her sabah kendi evimde yaparak bu tür küçük masrafları ortadan kaldırmayı başardım.
Sonuçta: Bilumum Masraf Bizi Nereye Götürüyor?
Masraf, hayatın bir gerçeği. İster istemez her an karşımıza çıkıyor. Ancak önemli olan, bu masrafları kontrol altına almak ve onları gözlemlerle, veriyle yönetmek. Çünkü masraflar, bir gün farkına varmadığınız bir şekilde gelir gider dengesini zorlayabilir.
Bilumum masraf dediğimiz şey, sadece cebimizi değil, enerjimizi, zamanımızı ve bazen moralimizi de etkiliyor. Ama farkındalık kazandıkça, bu masrafları daha verimli şekilde yönetmek mümkün. Belki de hayatımızdaki bu küçük değişiklikler, büyük bir fark yaratacaktır.